भाकरीचा चंद्र की चंद्रावरची भाकर....??

.....अन भाकरीचा चंद्र शोधण्यात जिंदगी बरबाद झाली. ही  नारायण सुर्वेंच्या कवितेतील प्रसिद्ध ओळ आहे..जी भूकेचं तत्वज्ञान मांडते.
अर्थात कोरभर भाकरी की पोटभर भाकरी हा विद्वानांच्या निकषाचा व अभ्यासाचा प्रश्न असू शकेल .पण भारतात आजही 14% लोकं आपल्या भूकेशी लढतांना दिसत असतांना,प्रत्यक्ष चंद्रावर जाऊन भाकरी भाजण्याच्या स्वप्नाचे स्वागत करतांना अनेक प्रश्नचिन्ह उभी राहतात.

भारत हा  अनेक विसंगतीचा देश आहे,वरून मोसंबी सारखा एकजूट दिसलेला भारत.आत शिरलं की त्याच मोसंबीच्या फोडांसारखा जात,धर्म,प्रांतात विभागलेला  दिसतो.

प्राचिन काळापासून भारतातून परदेशात व्यापार व्हायचा,त्या व्यापारात कपड्याचा व्यापारही असायचा. मोठ्या प्रमाणात कापड उत्पादक असलेला देश मात्र विशिष्ट लोकांनीच अंगभर कपडे घातली पाहिजेत या साठी आग्रही अन विशिष्ट समाजातील स्रीयांना स्तन झाकण्याची परवानगीही देत नसायचा...
आजही अनेक विसंगती मधे असणारा माझा देश..एकीकडे भूकीच्या भाकरीसाठी मरतोय तर दुसरीकडे चंद्रावर जाऊन भाकरी भाजण्यासाठी , अर्थव्यवस्थेचा विकास ट्रिलियन मधे होणार अशा अविर्भावात जगतो आहे.हे जे विकास विसंगत भारताला जे महासत्तेचे डोहाळे लागलेत(अवकाश,मिलिटरी,आर्थिक)ते मात्र सर्वसमावेशक का नाहीत??हा खरंतर मला पडलेला प्रश्न आहे.

FAO  या अंतराष्ट्रीय संस्थेच्या रीपोर्ट नुसार भारतातील 195 दशलक्ष लोकं  योग्य व  पोषक पोटभर अन्न मिळवू शकंत नाहीत.उद्याचे भविष्य ज्या सदृढ बालकांच्या खांद्यावर असणार आहे,त्या बालकांना व त्यांच्या आयांना योग्य पोषण न मिळाल्यामुळे ते मुलं कुपोषित होत आहेत.
देशातील जवळपास 38% मुलं स्टंटेड(म्हणजे वयाला अनुसरून शरीराची वाढ न होणे)चा शिकार झालेली आहेत.
21% बालकं अंडरवेट म्हणजे वयानुरूप वजन नसलेली आहेत....हे त्या भारतात होत आहे ज्याची economy  जगातील 5 वी मोठी इकाॕनाॕमी आहे..हे त्या भारतात होत आहे.जो दुध,दाळी,म्हशीचं मांस,केळी,आंबा उत्पादनात प्रथम ,
तर गहू,तांदूळ उत्पादनात जगात द्वितीय क्रमांकावर आहे.
हे त्या भारतात होत आहे ज्याचं चंद्रयान-2 चंद्रावर जाऊन पाणी शोधून येणार आहे....
हे विचित्र आहे पण सत्य(कटू)आहे....!!

मग अर्थव्यवस्था वाढू नये का??चंद्रयान जाऊ नये का??
तर नक्कीच ...चंद्रयान जावं..संशोधन क्षेत्र वाढावं...नविन संशोधन सुद्धा व्हावं..ते देशासाठी गरजेचं आहे...कल्पना आणि उत्सुकतेच्या भरार्यांना प्रोत्साहन दिलं पाहिजेत......विकासही व्हावा...अर्थव्यवस्थाही वाढावी.. अन ती वाढलीही सुद्धा पण आज जेव्हा भारत विकसित देशांच्या स्पर्धेत उतरून स्वतःला आर्थिक,अवकाश,मिलिटरी बाबतीत स्वतःला महासत्ता करू इच्छित असतांना.....मुक्काम पोष्ट कधी या पुलाखाली कधी त्या पुलाखाली,कधी या गावात कधी त्या गावात,कधी या झोपड पट्टीत कधी त्या झोपड पट्टीत तर कधी जंगलातून हाकलून शहरांच्या अस्वच्छ अंगणात असणार्यांच्या जगण्याचा निफ्टी, जेवढ्या वेगानं चंद्रयान किंवा ट्रिलियन इकाॕनमी वाढत आहे.
तेवढया वेगाने का वाढत नाही....?? हा खरा प्रश्न आहे...
1991 चे खाऊजा (LPG)धोरण देशावर अरीष्ट आले म्हणून स्विकारले गेले आणि स्वप्न दाखविलेत सर्वांगिण विकासाचे.
मग झाला विकास?? खरंतर अशी अरीष्ट फक्त जे आधीपासून सुस्थितीत आहे त्यांच्यावर आली की ती देशांवर आलेली संकटं ठरविली जातात..म्हणजे 1991 साली काही दिवस चालेल एवढेच तेल उरले आणि आखाती देशातील परकीय चलन देशात येऊ शकत नाही म्हणून अर्थव्यवस्था धोक्यात आली...
मग आपण IMF  सारख्या जागतिक संस्थेकडुन मदत घेऊन,अर्थव्यवस्था चांगल्या अवस्थेत आणली असा गाजावाजा केलांय.
आकड्यात वाढलेली अर्थव्यवस्थेची वाढ पाहिली की कुणीही विद्वान ते नाकारणारही नाही....पण त्या LPG धोरणातून झालेला विकास किती सर्वसमावेशक झालांय???

खरंतर विकासही मुठभर जणांनाच झालांय ज्यांचे अस्तित्व 1991 साली धोक्यात आलं होतं त्यांचाच....हे आर्थिक सुधारणांच्या 28 वर्षानंतरही OXFAM नावाच्या संस्थेचा रिपोर्ट पाहिला की  दिसतोच आपल्याला .....
मुद्धा हा आहे की 1991 च्याही कितीतरी आधी पासून जे गरीब होते....द्रारीद्र्यात होते...त्यांना LPG धोरणांचा काय फायदा झालांय?? त्यांच्या आयुष्यात विकासाची फळं का पडली नाहीत?? यावर जगातील सर्वाधिक वेगाने वाढणार्या अर्थव्यवस्थेच्या देशामधे चिंतन व्हायला हवे...

देशाच्या धोरण निर्मात्यांच्या शब्दकोशात जर 'लोककल्याणकारी' हा शब्द 2002  साली उजाडत असेल...अन आतापर्यंत तो फक्त लेखामधे,धोरणांच्या रिपोर्ट मधे अलंकारीत म्हणूनच वापरल्या जात असेल तर आमच्या विकासाच्या माॕडेलची पुनःर्मांडणी होणे गरजेचे नाही वाटत का??

भारताचे चंद्रयान-2 हे चंद्राच्या दक्षिण बाजूवर उतरणारं जगातलं पहिलं यान ठरणार आहे.हे भारतासाठी भूषणावह असेल,पण मानवी विकासाबाबत भारत निदान पृथ्वीच्या जमिनीवरतरी  असायला पाहिजेत.
गरीबी अन चंद्रयानाची तुलना करता येते की नाही? हा चर्चेचा जरी विषय असला तरी...चंद्रयानाच्या प्रासंगिकतेवर तो अनेकांसाठी अस्तित्व,उदरनिर्वाहाचा विषय आहे.....
पिढ्यांपिढ्या भाकरीच्या चंद्रासाठी तरसणार्या त्या 14% भारतमातेच्या सुपुतांना ,चंद्रयान2 च्या उड्डानावेळी उत्सर्जित झालेल्या उर्जे ऐवजी,ओस पडलेल्या चुलीवर एकवेळचं अन्न शिजविण्यासाठी पेटणारी उर्जा महत्त्वाची   आहे....
चंद्रयान-2 मधील विक्रम लँडर चंद्रभूमीवर लँड करण्याच्या आनंदाऐवजी,ज्यांना पोटातील भूमीवर दोन घास लँड होणे जास्त महत्त्वाचे  आहे..

अशांच्या आयुष्यातील अंधाररात्री नष्ट करून..कल्याणकारी उजेड आता  आणला पाहिजेत..म्हणजे मग त्यांना त्या अंधारात भाकरीचा चंद्र शोधण्याची धडपड करावी लागणार नाही.अन ते ही आनंदाने चंद्रयानाचे उत्सवात सर्वांसोबत सहभागी होतील....

सौरभ हटकर
खामगांव,जि बुलढाणा9604079143